Formaður LEB á degi öldrunar

Formaður LEB, Björn Snæbjörnsson, opnaði ráðstefnuna Dagur öldrunar sem fram fór á Hilton Nordica, 12. mars síðastliðinn.

Þetta var í áttunda sinn sem ráðstefnan var haldin og þemað í ár var Forvarnir og endurhæfing. Jafnframt var fjallað um mikilvægi þess að þróa þjónustu að þörfum þjónustuþega og samfélagi.

Umfjöllunarefnin voru fjölbreytt og fræðandi, sem dæmi má nefna: Viðbrögð við óróleika og æsingi hjá öldruðum, kynning á Fragilty Fracturee Network, dans sem hluti af endurhæfingu aldraðra, lykilþættir hjúkrunar, áfengisneysla eldra fólks, gagnastýrð öldrunarendurhæfing, innleiðing á Hermes matinu, tónlist í öldrunarendurhæfingu, notkun geðrofslyfja, reynsla aðstandenda að annast ættingja á hjúkrunarheimili, endurhæfing í heimahúsi, heimateymi Heilsugæslunnar, tækifæri í öldrunarþjónustu, framsaga notanda, tenging kynslóða, hvenær verður umönnun eldra fólks á eigin heimili krefjandi, hverju þarf að huga að þegar samsettar fjölskyldur eldast?

Björn opnaði ráðstefnuna með þessum orðum:

Í dag komum við saman á ráðstefnuna Dagur öldrunar, dags sem minnir okkur á einfaldan en afar mikilvægan sannleika, sem er að samfélag sem ber virðingu fyrir sínu eldra fólki, er sterkara, mannúðlegra og réttlátara samfélag.

Öldrun er ekki vandamál sem þarf að leysa. Hún er merki um reynslu og þekkingu,  betri heilbrigðisþjónustu og samfélag sem hefur þróast. Við vitum að með hækkandi aldri fylgja nýjar áskoranir og það er sameiginleg ábyrgð okkar allra að mæta þeim af alvöru og virðingu.

Eldri borgarar á Íslandi í dag eru fjölbreyttur hópur. Sumir eru virkir á vinnumarkaði, taka þátt í sjálfboðastarfi eða rækta áhugamál sem gefa lífinu lit. Eldri borgarar hafa byggt upp samfélagið sem við búum í,  hefðirnar og þekkinguna sem við njótum í dag.

Samfélagið skuldar þessari kynslóð meira en falleg orð, það skuldar henni raunverulegar aðgerðir og ásættanlegan aðbúnað.

Eitt stærsta málið sem margir eldri borgarar standa frammi fyrir er einmanaleiki. Einmanaleiki er ekki alltaf sýnilegur. Hann felst ekki bara í því að vera einn heima  heldur í skorti á tengslum, samræðum og þeirri tilfinningu að skipta máli. Rannsóknir sýna að langvarandi einmanaleiki getur haft jafn skaðleg áhrif á heilsu og margir líkamlegir áhættuþættir.

Þess vegna skiptir svo miklu máli að við sem fjölskyldur, nágrannar og samfélag  spyrjum okkur: Hver situr einn? Hver fær sjaldan heimsókn? Hvern getum við haft oftar með?

Annað mikilvægt málefni er fjárhagslegt öryggi. Þótt íslenska lífeyriskerfið sé sterkt eru ekki allir eldri borgarar í sömu stöðu. Sérstaklega eru einstæðir eldri borgarar og þeir sem áttu skamma starfsævi í meiri hættu á að búa við þröngan kost. Virðing í orði þarf að endurspeglast í lífskjörum í verki.

Kæru áheyrendur,

Við verðum líka að huga sérstaklega að endurhæfingu eldri borgara. Alltof oft er litið svo á að þegar fólk eldist sé lítið hægt að gera og að færni sem tapast komi ekki aftur. En reynslan og rannsóknir sýna annað.

Markviss endurhæfing eftir veikindi, byltur eða skurðaðgerðir getur skipt sköpum fyrir sjálfstæði og lífsgæði eldra fólks. Hún getur ráðið því hvort einstaklingur býr áfram heima hjá sér eða þarf að flytja á stofnun. Hún getur ráðið því hvort fólk heldur göngufærni, sjálfsbjargargetu og félagslegri þátttöku.

Endurhæfing er því ekki munaður hún er fjárfesting. Fjárfesting í reisn, sjálfstæði og betri lífsgæðum.

Við þurfum að tryggja:

• aðgengi að sjúkraþjálfun og iðjuþjálfun,

• samfellu í þjónustu eftir útskrift af sjúkrahúsi,

• og raunverulegan stuðning við fólk til að viðhalda virkni sinni.

Þegar endurhæfing tekst vel sjáum við ótrúlega hluti gerast, og fólk nær aftur sjálfstrausti og lífsgleði. Aldur einn og sér má aldrei vera ástæða til að gefast upp.

Við þurfum einnig að þora að ræða málefni sem stundum eru falin — þar á meðal áfengisnotkun eldri borgara.

Á síðustu árum hefur sést að hluti eldra fólks neytir áfengis oftar eða í meira mæli en áður. Ástæðurnar eru margar: breytingar á lífshlutverkum, einmanaleiki, verkir, svefnvandamál eða einfaldlega breytt neyslumynstur.

Áfengi hefur þó oft meiri áhrif á líkama þeirra sem eldri eru:

• Þol minnkar með aldri

• Áfengi getur fylgt hættulegt samspil við lyf

• Fallhætta eykst

• Svefn versnar

Þetta er viðkvæmt umræðuefni og mikilvægt að nálgast það af virðingu, ekki fordómum. Markmiðið er ekki að dæma heldur að styðja við heilsu og vellíðan.

Við sem samfélag þurfum að:

• veita fræðslu um áhrif áfengis á eldra fólk,

• tryggja að heilbrigðisstarfsfólk spyrji reglulega um neyslu,

• og bjóða úrræði sem eru sniðin að þörfum eldra fólks.

Við verðum líka að þora að tala um þögla vandann sem er ofbeldi gegn eldri borgurum. Ofbeldi getur verið líkamlegt, andlegt, fjárhagslegt eða falist í vanrækslu. Oft á það sér stað bak við luktar dyr og er framið af fólki sem er nákomið eða viðkomandi treystir. Þess vegna er árvekni okkar allra svo mikilvæg. Ef okkur grunar að eitthvað sé ekki í lagi, þá ber okkur skylda til að bregðast við.

Dagur öldrunar snýst um áskoranir og hann snýst um tækifæri.

Samfélagið okkar er að eldast og það er í raun jákvæð þróun. Hún kallar á nýja hugsun: hvernig getum við nýtt reynslu, þekkingu og krafta eldra fólks betur? Hvernig getum við skapað samfélag þar sem fólk heldur áfram að blómstra langt fram eftir aldri?

Við vitum að virkni skiptir máli. Félagslíf, hreyfing, nám og þátttaka í samfélaginu bæta bæði heilsu og lífsgæði. Þess vegna er mikilvægt að aðgengi að félagsstarfi, samgöngum og tækni sé raunverulegt fyrir alla eldri borgara ekki bara suma.

Kæru áheyrendur,

Vonandi náum við öll að verða eldri borgarar. Því er augljóst að þessi málaflokkur mun snerta okkur öll, fyrr eða síðar.

Samfélag sem byggt er fyrir eldra fólk í dag er samfélag til framtíðar. Tillaga: Ef við sinnum uppbyggingu samfélagsins, með þarfir eldra fólks í huga, þá byggjum við  samfélag sem á sér góða framtíð.  

Látum Dag öldrunar ekki vera einn dag í dagatalinu. Gerum hann að áminningu um daglega ábyrgð okkar; að heilsa, að heimsækja, að hlusta, að styðja, að ræða opinskátt um heilsu þar á meðal áfengisnotkun, ofbeldi og fjárhagslega afkomu, að virða og að standa vörð um réttindi eldri kynslóða.

Með því byggjum við hlýrra samfélag fyrir alla á öllum aldri.